Modernlik, Müphemlik ve Belirsizlik

tarafından Arthipo | 17 Ekim 2016 | Sanat Felsefesi

Modernlik ve Belirsizlik

Modernlik, müphemlik ve belirsizlik nedir? İnsan nerede durduğunu nasıl anlar? Modernlik, akıl ve bilim ışığında öncelikle doğayı sonra toplu­mu (insanı) ‘nesne’leştirerek tanımlama ve sınıflandırma girişimi­dir. Bu anlamda modernlik bir düzenlemedir. Düzenleme: Bir tasnif etme şekli ve bilimsel, rasyonel dolayısıyla öncelikle epistemolojik bir faaliyettir. Düzenlemenin asıl amacı, belirlenen ve sınırları çizi­len alanı, yapıyı veya konuyu istenen şekilde tutma arzusudur. Dü­zenleme arzusunun sonucunda yapılan, düzenlemeye bağlı oluşan sınırın dışında kalanı, ‘ötekiyi yok saymak ya da yok etmektir. Öteki burada “tanımlanmazlık, tutarsızlık, uyumsuzluk, bağdaşmazlık, mantıksızlık, irrasyonellik, ikircim, karmaşa, kararlaştırılamazlık, belirsizliktir. Şayet düzenleme olumsallık taşıyorsa, bu öteki­lere yüklenen kaotik durumun yarattığı olumsuzlamaya bağlıdır. Müphemlik-belirsizlik, muğlaklık-, modernliğin bitmez tükenmez oluşma isteğini hep sıcak tutan bir alandır.

Müphemlik bilhassa dil bağlamında ortaya çıkar. Her dilsel ifadeye eşlik eden bir belirsiz­likten bahsetmek mümkündür, çünkü her dilsel ifade aslında bir ayıklamadır ki bu dilsel pratikte var olan ve dilin adlandırma-sınıflandırma işleminde bizatihi bulunan boşluktur ya da dilde tutuna- mayandır. İşte bu nedenle Bauman, müphemliği “dilin alter ego’su, daimi yoldaşı, düpedüz normal hali” olarak görür.

Boşluk

Dilsel her tanımlama ve adlandırma girişimiyle oluşan belir­sizlik durumu, anlamın önündeki en büyük engeldir. Çünkü dü­zensizliğin varlığındaki bir olguyu ya da olayı ‘doğru’ bir biçimde okumak/yorumlamak mümkün değildir. Bu nedenle söz konusu anlam alanında ortaya çıkan boşluk, yargıda bulunma esnasında, karar verilemezlik sorunsalını doğurduğu kadar, aynı bağlamda eylemsel alanda da seçim yapılamazlık sorununun duruma hâkim olmasına yol açar. Öyleyse dilsel ve eylemsel bağlamda müphem­lik, modernliğin kendi içinde bitiremediği bir kanserojen yapıdır.

Diyebiliriz ki bu yapı, dilsel anlamda kendini gösteren karşıtlıklar­da daha açık bir şekilde görülebilir. Herhangi bir şeyi tanımlamak için aynı bağlamda bir şeyleri dışarıda bırakarak tanımlamanın yapıldığını (o şeyle doğrudan ilgili veya değil)düşünürsek, dışa­rıda kalanların/bırakılanların, tanımı yapılanlar üzerine bıraktığı muğlaklık, dilin düzen kurmadaki eksikliğidir. Bu bağlamda müp­hemlik, modernlik için aşılması gereken bir sorun olarak görülse de Bauman için müphemlik bir sorun değildir, aksine müphemlik pozitif bir durumdur ve yoruma izin verir.

belirsizlik

Modernliğin Sınıflandırma Girişimi

Modernliğin sınıflandırma girişimi, dünyayı, doğayı, toplumu parçalayarak ayırır ve bu ayırdığı, tanımladığı her parçayı ken­di sınırları içinde tutmayı amaçlar. Modernlik, birbirinden farklı olduğunu gösterdiği varlıkları, bir grup altında toplayıp karşıtlık konumlandırmasıyla onlara kategorik roller yükler. Bu açıdan dün­yayı ve toplumu bir yapıya oturtan, oturtmak isteyen modernite- nin sınıflandırma girişimi, “dahil etme ve dışlama eylemlerinden oluşur. Her bir adlandırma eylemi dünyayı ikiye ayırır: Verilen isme uyan ve uymayan varlıklar. Belli varlıklar, yalnızca öteki varlıklar dışlandığı, dışarıda bırakıldığı takdirde bir kategoriye dahil edile­bilir – bir kategori oluşturabilirler. Böylece bir dahil etme/dışlama operasyonu, her halükârda, dünyaya uygulanan bir şiddet eylemi­dir.”  İşte bu noktada modernliğin akli ve dilsel anlamda karşılaş­tığı kısırdöngü müphemlik krizi olarak kendini gösterir. Başka bir deyişle dil ve akıl bağlamında yaratılmaya başlanan modern düze­nin kendi doğası içinde düzensizliği doğurması olarak görülebilir.

Keskin Rahatsızlık

Bauman’a göre düzensizliği, müphemliği gösteren en temel işareti, herhangi bir şeyin-olay, nesne- tek bir kategoriye sığmamasından, yani kategorileştirmeyi yıkmasından dolayı “belli bir durumu doğru biçimde okuyamadığımız ve alternatif eylemler arasında se­çim yapmadığımız zaman hissettiğimiz keskin rahatsızlıktır.”⁴⁹ Bu bağlamda modernliğin dünyayı tanımlama ve onu verilen tanım içinde tutma isteği müphemliği doğurduğu kadar, onu daha da sorunsallaştırıldığı da aşikârdır. Bunun yanında modernliğin, her doğurduğu müphemlik durumuyla baş etmek için giriştiği yeni­den bir adlandırma veya sınıflandırma uygulaması söz konusudur. Böylelikle modernlik ne kadar çok tanımlama yaparsa aynı oranda da belirsizliğe neden olmuştur diyebiliriz.

Sözgelimi ‘normarik kavramı etrafında değerlendirildiğinde modernite için ‘normal’ in­san, rasyonel düşünen, çalışan, yasalara uyan kişi diye belirlendi­ğinde, bu tanımın dışarıda bıraktığı pek çok kişi anormal kavramı içine girer. Halbuki insan dünyası için oluşturulacak tanımlamalar, doğa-nesne dünyası kadar değişmez bir kesinliğe işaret etmez. Bu yüzden bir tanımın eksik kalan yanları varsa ya da o tanımı yetersiz kılacak yeni gelişmeler doğarsa tabiatıyla belirsizlik baş gösterir.

Modernlik insanların, toplumların, kültürlerin yani yaşam alanının kendi içinde taşıdığı anlamsal birliktelikleri/iç içelikleri, birer karşıtlık şeklinde konumlandırarak kesin bir çizgiyle iç-dış, sınır-sınır ötesi, yerli-yabancı, yararlı-zararlı, burası-orası, yakın-uzak ve benzeri gibi ayrılabileceğini ya da bu ayrımların yapılması gerekliliğini varsayar.⁵¹ Bu noktada oluşturulacak her karşıtlık, Bauman’ın deyişiyle: dikotomik yapı, “müphemlik üretir; her düzen arayışında zorunlu olarak boy gösteren dikotomik görüş olmasaydı, müphemlik de olmazdı.”

Modern Biat

Bu ikilikler bağlamında dünyayı, yaşa­mı okuma girişimi, kendi içinde tek bir doğruluğun varlığına dair modern biati gösterir ki bizatihi bu durum yanlıştır. Çünkü yaşam, tek biçimli ya da tek nedenli okumaları aşan bir karmaşaya ve be­lirsizliğe sahiptir. İnsanoğlu yaşamı süresince bir şekilde belirsiz­liğe düşer ya da sonucunu kestiremediği, dolayısıyla neyi yapması konusunda karar veremediği, bir anla karşılaşır. Bu yüzden düzen isteği gibi müphemlik de insan yaşamında olan bir şeydir. Birinin olduğu yerde mutlaka diğeri de vardır, ama burada kastettiğimiz sorun kendiliğinden olan bu birliktelik değildir. Sorun, modernli­ğin düzeni ve kaosu-belirsizliği tamamen rasyonel olarak ürettiği bir durum olmasıdır.

Modernlik, belirsizlik

Taşkın Hayal Gücü

Modernliğin gelişiminde ön plana çıkan doğa-fen-teknik bi­limlerdeki gelişmeleri düşündüğümüzde, aslında modern düzen arayışının -sosyal mühendisliğin- da kaynağı olduğunu görürüz. Nitekim toplumsal alana müdahale isteği, bu alanlarda elde edilen başarıların ışığında şekillenmektedir. Modern düşüncenin erken örneklerinden olan ütopyalar (ki Bauman’a göre birer fanteziden, taşkın hayal gücünün atıklarından ibarettir), modernitenin proje­sine dönüşerek insana, elde ettiği teknik ve bilimsel gelişmelerle birlikte, dünyayı denetim altına alabileceği ve böylece geleceği be­lirleyebileceği düşüncesini verir.⁵⁴

Her ne kadar modern dönemle beraber insanın bu dünyaya seküler bir anlam verme ve form biçme süreci başlamışsa da sürecin zamanımıza yaklaşan bölümlerinde, modernliğin bu arzusu çıkmaza girmiştir. 20. yüzyıl, modernli­ğin kaosu, belirsizliği bitirme çabalarının olumsuz sonuçlarına tanıklık etmiştir. Modernlik, akıl-bilim mabedinden gelen kutsal emirler çerçevesinde insanları homojen kılmak ister. Modernlik uygulamaları, yaşamdaki çeşitliliği, farklılığı, kategori dışı kalan ve tanımsız olanı, kendisinden olmayanı, yani kısaca heterojenliği birer tehlike olarak algılar ve onları dönüştürüp aynılaştırmaya çalışır, özellikle modern kurumlar bunu sağlamaya çalışan, giri­şimde bulunan sistemliliktedir. Bu nedenle modern dönem aynı zamanda “eğitmenin ve talimin, terbiyenin, ‘uygarlaşmanın, ye­tiştirmenin ve dönüştürmenin çağı” olarak da tanımlanır.

Düzen Kaos

Bu çağın kendisinin, düzen zorbalığıyla kaos ürettiğini söylemek yanlış olmaz. Zira şekle sokulmak istenen insanın yaşam alanı olan toplumsal, kültürel alanı için üretilen şablonların, yeni sorunlar üretmek dışında bir etkilerinin olmadığı tecrübeyle sabitlenmiştir. Bizatihi müphem olan insan tercihleri ya da yaşamı, modernliğin netleştirme girişimine rağmen flu görüntüsünü korur. Dolayısıyla insanın yaşama dünyasında kendisini gösteren ve tek tek her in­san için değişebilecek olan müphemlik veya kaos hali, akıl ve bilim ışığında atlatılabilecek bir durum değildir. Bu noktada Bauman’a baktığımızda insan dünyasındaki düzenin kaosla ilişkisi daha net görülebilir:

Kaos Yerine Düzen Getirme

Kaos yerine düzen getirme, yakın çevremizdeki dünya parçasını kural tanır, kestirilebilir ve denetlenebilir kıl­ma mücadelesi sonuçsuz kalmaya mahkûmdur çünkü bu mücadelenin kendisi kendi başarısına en önemli engeli oluşturur: Kaos, düzensiz (kuralı çiğneyen, kestirilemez ve denetlenemez) olguların çoğu özellikle dar bir alana odaklanmış, hedefli, görev yönsemeli, tek sorun çözücü eylemlerden doğar. İnsan dünyasının bir parçasını, insan etkinliğinin özgün bir alanım düzenli kılma yönünde atı­lan her yeni adım, eski sorunları ortadan kaldırsa bile, yeni sorunlar yaratır. Her yeni adım yeni türden müphemlikler doğurur ve böylelikle -benzer sonuçlar doğu­racak- daha başka adımların atılmasını zorunlu kılar.⁵⁶

Bauman’a göre modernlik, pratikte ikilikler üzerinden insanla­rı, kültürleri ve bilgiyi kısaca yaşamsal olan her şeyi tasnif ederek toplumsal alanı tanımlayıp kontrol etmeye çalışır. İnsan yaşamında müphemlik ve kaos hali her ne kadar modernlikten önce de var olan bir durum olsa da modernlikle beraber müphemlik-kaos bir disiplin, düzen karşıtı bir sorun olarak algılanmıştır. Bu açıdan ba­kıldığında modernliğin kurduğu ikiliklerde sarkaç daima istenen ya da öne çıkarılan özelliklere doğru hareket ederken, istenmeyen ve zararlı görülen, ama tanımlanmış ve tasnif edilmiş olması bakı­mından da modernliğin kendini konumlandırabilmesi için elzem olan ötekileri görürüz. Bauman, modernliğin düzen kurgusundaki ikili yapıyı şu şekilde gösterir:

İtibarsız, Bastırılmış, Sürgün Edilmiş

Toplumsal düzen vizyonu ve pratiği için yaşamsal olan ikiliklerde, farklılaştırıcı güç, kural olarak, muhalefet üyelerinden birinin arkasına saklanır. İkinci üye, birinci­nin ötekisinden, birincinin karşıt (itibarsız, bastırılmış, sürgün edilmiş) tarafından ve bunun yaratımından başka bir şey değildir. Nitekim anormallik normun, sapkınlık yasaya itaatin, hastalık sağlığın, barbarlık uygarlığın, hayvan insanın, kadın erkeğin, yabancı yerlinin, düşman dostun, “onlar” “biz”in, delilik aklın, ecnebi vatandaşın, sıradan adam uzmanın ötekisidir. Bunlar birbirlerine ba­ğımlıdır; fakat bağımlılık simetrik değildir. İkinci taraf, tasarlanmış, zoraki tecrit edilmişliğinden dolayı birinci­ye bağımlıdır. Birinci ise, kendini doğrulamak için, İkin­ciye bağımlıdır.⁵⁷

Bu ikiliklerle modern pratik, “taksonomi, sınıflandırma, envanter çıkarma, kataloglama ve istatistik” veri sağlama stratejisi ile her insanı ustalıkla yaptığı, oluşturduğu kategorik şablonlardan birine sıkıştırmadır. Yukarıda verilen pasajdaki ‘birinci’ ve ‘ikinci’ kavramlar arasında oluşan karşıtlığın paradoksal olarak insanlar arasında dolaşması müphemliğin, modernliğin karnında sürekli bir sancı gibi durmasına yol açmıştır. Bunun yanında modern in­san, bu ikilikler arasında istenmeyene, itilmiş olana kayma ihti­malinin, bir anlamda sınırın diğer tarafına geç(iril)me olasılığının, verdiği endişe, modernliğin bitiremediği müphemlikten aldığı ve insana yüklediği en önemli kaygı verici duygudur.⁵⁸

Düzen getir­me girişimi, modernliğin her zaman ileriye ve daha iyiye yönelik beklentisinin sonucu olduğu gibi müphemliğin varlığı da bu gi­rişimleri tetikleyen temel bir korkudur. Belirsizliğe karşı modern refleks kesinlik sağlayarak rahatlayabilir, ancak modernliğin dünya veya insan için var olan tüm boşlukları-belirsizlikleri tahammül edilebilir hale getirme veya onlara şekil verme çalışmaları, aynı za­manda modern pratiğin uygulandığı zemini yok eden ve dolayısıyla modernliğin boşluğa düşmesine yol açan bir çelişkidir.

Modernliğin Müphemliğe Karşı Duyduğu Nefret ve Onu Yok Etme İsteği

Modernliğin müphemliğe karşı duyduğu nefret ve onu yok etme isteği, modern bilimin, siyasetin, aklın ve epistemolojinin hep birlikte kurguladıkları modern yaşamın özündeki kesinlik ve tanımlamalardan doğar. Karanlıkta kalan ve bu yüzden tanımlanmaktan-kesinlikten- uzak kalan yanları baskı altına almak ya da yok etmek modernliğin müphemlikle mücadelesinde kullandığı yöntemdir. Müphemliğin her şeye karşın bir hayalet gibi ortaya çıkması modernlik projesinin yeterince gelişmeyen deneyimleri ve dahası modernliğin ufukta beklediği günlerin geldiğinde dünyaya daha fazla acı bırakması ile modern projenin çizdiği yollarda mo­dernliği tökezleten ve bu nedenle de ilerlemek için atılan adımların daha saplantılı ve dehşet saçıcı bir hale gelmesine sebebiyet verdi­ğini söyleyebiliriz. Bu bağlamda modernliğin filmi insanlık adına kahraman bir edayla çıkılan ve uzun soluklu bir yürüyüş olmasına karşın trajik bir sona dönüşmüştür.

Doyumsuz ve Maceraperest Mo­dernlik

Filmin başrol oyuncusu olan, doyumsuz ve maceraperest mo­dernlik, dünyanın efendiliğine soyunduğundan Prokrustes’in yata­ğı gibidir. Mitolojik hikâyeye göre Prokrustes, kendi boyuna göre olan yatağını misafirlerine sunar. Nazik bir davranış olarak görü­lebilecek bu hareketle birlikte bir sorun doğar. Sorun misafirlerin boyu ile yatağın boyunun birbirine uygun olmamasıdır. Çözüm, yatağa kısa gelenlerin de uzun gelenlerin de yatağa uygun hale getirilmesidir. Bu durum, misafirlerin türlü işkencelerden geçiril­diği bir konuk ağırlama şekli olmuştur.⁵⁹ Prokrutes’in misafirleri­ne uyguladığı gibi modernlik de beklemediği-istemediği misafiri olan müphemlikle karşılaştığında, onu kendine uygun yöntemlerle karşılar. Bauman’a göre bütün sorun modernliğin kendine biçtiği düzenleyici roldedir. Çünkü bir düzenleyici bir düzenlenecek şey gerektirir. Bu bakımdan müphemliği sürekli artıran bir modernlik söz konusudur:

Modernlik, bütün düzenleme faaliyetlerinin yok etmeye yemin ettiği ve bu umutla çalıştığı şeydir. Müphemlik, bütün düzenleme kaygılarının sebebidir. Yaşama işi du­rumun açıklığım gerektirir ve işte düzen kurma -yani, ka­rışıklıkları açığa kavuşturmadır. Her nesneyi ve her durumu kendi sınıfına ve sadece kendi sınıfına hapsetme- girişi­mini ve dolayısıyla da karanlığı saydam ve karmaşığı be­lirgin kılma çabasını tetikleyen müphemlik olarak ortaya çıkan şey tam da bu açıklık ve kesinliğin yokluğudur. Ancak müphemlik aynı zamanda düzenleme telaşının so­nucudur da.

Muhtelif Kalın Bir Dosya

Düzen üretiminin kendi zehirli atığı vardır; ayrık olmayan zaman-uzam üzerine boşu boşuna ayrık sınıflar dayatma çabası dolayısıyla da, kaçınılmaz olarak, bütün sınıflandırmaların, sınıflar arasındaki dokunulmaz bölünmeyi aşan kendi atıkları olmalıdır: Dosyalar arasın­da çapraz referanslar ve ciddi dosyalama işi ile alay eden “muhtelif’ adlı kalın bir dosya olmadan hiçbir dosyalama tam ve doğru olamaz. Ve hiçbir bahçe düzenlemesi, ne denlice zeki olursa olsun, bazı bitkileri yabani sınıfına koymaktan kendini alamaz. Düzen ve müphemlik kadar boşanmaya dirençli bir eş daha zor bulunur. Müphemlik, düzenin onsuz edemediği bir düşmandır.⁶⁰

Modern paradigmanın düzenleme faaliyeti, müphemlik so­rununu daha karmaşık toplumsal ve siyasal sorunlara dönüştür­müştür. Müphemlik, modernliğin algısında kamusal/toplumsal veya siyasal dolayısıyla bireyi aşan bir konumdayken postmodern zamanların küresel dünyasında bireyin tek başına kalmasıyla da her insanın kendi yaşamında karşılaştığı ve çözmeye çalıştığı bir sorunsala dönüşmüştür. Çünkü üst anlatıların, merkez odaklı dü­şüncelerin dağıldığı bir döneme girilmiştir. Günümüzde bireyin toplumsal bağları, postmodern süreçle birlikte giderek azalmış bir hale gelmenin yanında, bireyi aynı zamanda küresel ve toplumsal kaynaklı sıkıntılarla da bireysel olarak mücadele etmek zorunda bırakmıştır.

Akışkan Modernlik

Bu aşamada Bauman’a göre, akışkan modernlikte özel alana kaymış bir müphemlikten söz etmek mümkündür. Ne var ki o, her bireyin küresel ve toplumsal sorunlar karşısında çözüm üretmede veya sıkıntılarla baş etmede yeterli olanaklara, donanıma sahip ol­madığını belirtir. “Bugün artık müphemlik genel anlamda özel bir meseledir. Tıpkı diğer birçok küresel toplumsal sorun gibi, artık bununla da bireysel olarak savaşmak, mümkünse, özel araçlarla çözmek gerekiyor. Amaç ve anlamın kesinliğine ulaşmak, bireysel bir iş ve kişisel bir sorumluluktur artık.

Gösterilen çaba kişisel bir çabadır. Müphemliğin özelleştirilmesinin bireyin omuzlarına yük­lediği yük, çok az bireyde bulunabilen bir kemik yapısı gerektiri­yor. Zayıf bir bel kemiği bu yükün altında kırılabilir. Bunu önlemek için yapay desteklerden yardım almak gerekiyor. Kesinliğe giden özel yol, birçok toplumsal hizmet gerektiriyor: Ayrıntılı haritalar, güvenilir yol işaretleri, mesafe sayaçları gibi. Neticede modern­liğin müphemlikle mücadelesinde ortaya çıkan problematike ba­kıldığında, toplumsal, siyasal tanımlar ve düzenlemeler ilk başta karşımıza çıkar. Bu aşamada, yabancılar, dostlar, düşmanlar, biz ve onlar gibi yapılan ayrımların öne çıktığını görürüz. Şimdi Bau- man’ın düşüncesinde modernliğin ürettiği bu kavramlar eşliğinde düzenleme faaliyetine bakabiliriz.

Modernite, Postmodernite ve Bauman, Mehmet E. Şimşek, Belge Yayınları

Sosyoloji ve Zygmunt Bauman

tarafından Arthipo | 17 Ekim 2016 | Sanat Felsefesi

Sosyoloji ve Zygmunt Bauman

Felsefe evinden kaçan/ayrılan son bilimlerden olan sosyoloji, ay­dınlanma ve modernlikle dolaysız bağlantısı olan bir sosyal bilim­dir. Sosyoloji ve Zygmunt Bauman; Genel anlamda modernliğin planlı, rasyonel toplum tahayyü­lüne, diğer bilimlerin yardımları gibi sosyoloji de bu tahayyüle dair motivasyonu kendi içinde taşımaktadır. Nitekim Bauman, Albo in Small’a ait olan “sosyolojinin modern toplumu daha iyi yapma şevkinden doğduğu” fikrine ek olarak, “sosyoloji modern toplumu daha iyi yapma şevkinden sadece ‘doğmamıştır’, aynı zamanda öm­rünün çoğunu da bununla sürdürmüş” olduğu görüşünü ortaya ko­yar. Çünkü modernliğin uygulamalarında soyunduğu toplum mü­hendisliği, sosyolojiyle iç içedir.

Bauman, iktidarın planlarına hizmet eden bir ürün olarak modern “ampirik sosyolojinin], toplumun “total idaresini” amaçlayan mo­dern devletin taleplerine cevap olarak ortaya çıktığını ileri sürer. Özellikle bu nedenler etrafında bakıldığında sosyolojinin, çoğun­lukla Batılı bir alan/bilim olarak düşünülmesi doğrudur. Her ne kadar Batı dünyası dışında da sosyolojiye kaynak olacak kişiler bul­mak mümkünse değilse de sosyolojinin tarihine bakıldığında İbni Haldun gibi Doğulu bir şahsiyet karşımıza çıkar.

Batı Hegemonyası

Fakat günümüzdeki çerçevesine bakıldığında sosyolojide, tartışmasız Batı hegemonyası bulunmaktadır. Bunda hem sosyo­loji tarihinde önemli olan Fransız, Alman ve İngiliz düşünürlerin olması hem de toplumsalı inceleyen sosyolojinin ortaya çıkışında etkili olan Aydınlanma, siyasal devrimler (1789’dan itibaren), en­düstri devrimi, kapitalizm, kentleşme ve bilimsel gelişmeler gibi siyasal, ekonomik ve kültürel alanlarda yaşanan değişimlerin Batı toplumlarında görülmesinin etkisi vardır. Bu bağlamda Bauman’ın yukarıda aktarılan sözlerine ilaveten kısa ve net bir biçimde açık­landığında sosyoloji, “ilk olarak Batılı, modern, kapitalist toplu­mun deneyiminden ve bu deneyimin gündeme getirdiği sorunlar­dan ortaya çık’ an bir sosyal bilimdir denilebilir.

Sosyolojinin yeşerdiği toprak olan Fransa örneğine baktığımız­da, hem Aydınlanma yanlılarının hem de Aydınlanma karşıtlarının sosyoloji üzerinde etkisi olduğunu söyleyebiliriz. Örneğin Irving Zeitlin’e göre “Sosyoloji ilk döneminde, Aydınlanmaya bir tepki olarak” gelişmiştir.  Tepkiler daha sonraları Aydınlanmanın refe­ransları olan; rasyonellik ve bilimsellik özellikleriyle buluşmuştur. Bununla birlikte sosyoloji kavramını ilk kullanan Fransız düşünür Comte’un düşünceleri, sosyolojinin gelişiminde etkili olmuştur.

Sosyoloji ve Zygmunt Bauman

Comte

Comte, insanlığın gelişimini teolojik, metafizik ve pozitif evreler olarak üç döneme ayırır. Comte’un kendisinin de içinde bulunduğu pozitif dönemin açıklayıcı ve merkezi kavramı, bilimdir. Doğa ya da fizik bilimlerinde ortaya çıkan gelişmeler, misal fiziksel dünya yasalarının keşifleri, Comte’un toplumsal dünyanın da yasaları ol­duğu (olması gerekir) fikrini düşünmesine yol açar. Bu anlamda toplumsal alanın bir nesne gibi ele alınabileceğini savunan Com­te, pozitivizmin ve pozitivist sosyolojinin de kurucusudur.

Fransız sosyolojisinde ön plana çıkan, aynı zamanda modern sos­yolojinin kurucu babalarından sayılan Durkheim’dir. Sosyolojinin bilimsel yöntemlerini belirleyen Durkheim, toplumsal işbölümü, mekanik ve organik dayanışma, anomi gibi önemli kavramları sos­yolojiye kazandırır. Bunun yanında intihar olayları üzerine yaptığı sosyolojik araştırmayla da öncü olmuştur. Kısaca Durkheim’a göre, toplumsal olgular maddi ve maddi olmayan olgulardan oluşur. Bu nedenle sosyolojinin görevi de bu toplumsal olguları araştırmaktır. Yöntem ve ilkeleri belirlemesi açısından bakıldığında Durkheim, sosyolojiyi felsefeden net bir şekilde ayırarak, sosyolojinin bağım­sız bir disiplin olmasını sağlamıştır.

Sosyolojinin ortaya ilk çıkışında her ne kadar Fransız etkisi göze çarpsa da sosyolojide çığır açan üç dev isim Marx, Weber ve Simmel Alman’dır. Burada hemen söylemek gerekir ki, Marx’ın eko­nomi politik düşüncesi sonraki Alman sosyolojisi üzerinde derin bir etkiye sahiptir. O toplumu bir çatışma alanı olarak görür. Marx kapitalist toplumu, temelde üretim araçlarını elinde bulunduran burjuvalar ve emeği dışında hiçbir şeyleri olmayan işçiler-proleter- biçiminde iki sınıflı bir toplum olarak görür. Bu temel belirleme, Marx’ın düşüncelerinin ekonomik indirgemecilikle suçlanmasına da kaynaklık eder. Ayrıca gelecekte devrimle gerçekleştirilecek olan ve sınıfsal çatışmayı ortadan kaldıracağını varsaydığı sınıfsız komünist toplumu işaret etmesi, Marx’ın diyalektik sosyolojisine destek verenleri artırdığı gibi ona karşı çıkanları da artırmıştır.

Marx’ın Devrimci Duruşu

Marx’ın devrimci duruşu, akademik sosyoloji tarafından ide­olojik bulunduğundan, Marx’tan sonraki sosyolojinin doğrudan veya dolaylı olarak bir Marx eleştirisi olarak devam ettiğini söyleye­biliriz. Çünkü Marx fotoğrafını çektiği kapitalist toplumun sorun­larına, kabul edilsin ya da edilmesin bir çözüm önermiştir. Oysa sosyolojiye genel yaklaşım biçimi, sosyoloji biliminin herhangi bir çözüm üretmesi değil, sadece toplum analizi yapması görevidir. Nitekim Marx’ın ardıllarından Weber, modern toplumu ekonomik ilişkilerden ziyade bir rasyonelleşme süreci olarak ele alır. Hem Marx’ın hem de Weber’in kuramları yapısı gereği makro kuram­lardır.

Oysa Alman sosyolojisinin diğer önemli düşünürü Simmel, birey ve ilişkileri bağlamında toplumdaki mikro yapıları ele alır. Simmel’e göre, iki kişilik bir gruba üçüncünün eklenmesiyle farklı sosyolojik gelişmeler ortaya çıkar. Bir bakıma gerçekte bu üçüncü­nün gelişiyle ortaya çıkan yeni statüler ve rollerle birlikte sosyolojik analiz veya sosyoloji mümkün görülür. Sonuçta, Marx’ın daha az sosyolojik görülen ekonomi politiğine karşı Weber ve Simmel’in çalışmaları hem tamamen sosyolojik görülmüş hem de sonraki sosyologlar tarafından birer sosyolojik çalışma olarak daha çok ka­bul görmüştür.

Fransız ve Alman sosyolojisi kadar olmasa da bir İngiliz sos­yoloji geleneğinden de bahsetmek mümkündür. Marx’ı da etkile­miş olan Adam Smith’in kuramı dikkate değerdir. Onun kuramına göre, toplumsal alan ve birey davranışları üzerinde politik ekonomi etkilidir. Smith dışında ve belki sosyolog unvanına daha yakın olan Herbert Spencer, toplumu bir organizma olarak görür ve buna bağlı olarak evrimci kuramını geliştirir. Ona göre kısaca, bu organizma/ toplum giderek daha iyi bir aşamaya doğru evrilir. Burada kısaca verdiğimiz bilgiler sosyoloji tarihinin temelinde bulunur. 20. yüz­yıldan itibaren sosyolojide giderek daha fazla yaklaşım gelişmiştir. Örneğin: Amerikan sosyolojisi, Feminist sosyoloji gibi.

Liberal Kapitalist Blok ve Sosyalist Blok

20. yüzyılın ikinci yarısı iki kutuplu (liberal kapitalist blok ve sosyalist blok) bir dünyadır. Bu dönem toplumsal, siyasal, eko­nomik birçok şeyin, bu iki kutup arasında yaşanan soğuk savaşın etkisine girdiği bir süreçtir. 1960’lardan günümüze kadar geçen sürede ise dünyayı okuma biçimlerinde, yeni perspektiflerin or­taya çıktığını söyleyebiliriz. Bauman da bu genişlemeden yararla­nır. Nitekim entelektüel gelişiminin ilk yıllarında Marx, Camus, Gramsci ve Habermas gibi düşünürlerden etkilenen Bauman, bu süreçte topluma modern kuramlar -onun sosyolojik zemini ve toplumu ele alışı daha çok Marksist ya da sınıfsal temeldedir- perspektifinden bakmasına karşın, 1980’lerden itibaren Foucault, Adorno, Castoriadis ve Levinas gibi düşünürlere yönelip postmodern perspektife kayarak entelektüel dünyasını iyice genişletmiş olduğu söylenebilir.

Yaşama dünyası, sosyal bilimlerdeki farklı disiplinlerin ça­lışma alanı olduğu kadar sosyoloji de aynı insan dünyasına bakıp araştırma yapar. Bu disiplinlerin birbirinden ne yönden farklılaş­tığına bakan Bauman; örneğin tarih, ekonomi, siyaset bilimi vb farklı bilgi kümeleri/çerçevesi ile sosyolojinin bu insan dünyasın­dan elde ettikleri üzerinden yola çıkarak sosyolojiye bir konum arar. Aslında insan dünyasının farklı bilimsel ayrımlar yapılabile­cek bir alan olmadığını, bu tür ayrımlar yapılmasının öğrenilmiş olduğunu savunan Bauman’a göre, disiplinlerin sorduğu sorular onları farklılaştıran yönleridir.

Sosyolojiyi diğer disip­linlerden “farklı bir yere koyan ve ona belirleyici karakterini veren şey, insan eylemlerini geniş çaplı oluşumların öğeleri olarak görme alışkanlığıdır.  Bu görüş, insan dünyasını karşılıklı bağımlılık­ların bulunduğu bir alan olarak görür. Dolayısıyla Bauman’a göre sosyoloji “en başta insan dünyası hakkında bir düşünme biçimidir” VI Ofla göre bu düşünme biçimini sağlayan, sosyolojiyi diğer beşeri disiplinlerden farklı kılan temel soruları: “Ne yaparlarsa yapsın­lar ya da yapabilir olurlarsa olsunlar, insanların başka insanlara bağımlı olmaları ne anlamda önemlidir; insanların her zaman ve kaçınılmaz olarak başka insanlarla ortaklık, iletişim, mübadele, rekabet, elbirliği halinde yaşamaları ne anlamda önemlidir?” so­rularıdır.

Sorumluluk Duyan ve Yargıla­mayan Bir Yorumlama

Bu sorular, sosyologları toplumsal ilişkiler ağında gerçekleşen gündelik hayat deneyimlerine yöneltir. Buradan elde edilen ise mo­dern ve katı bir bilimsellikten ziyade sorumluluk duyan ve yargıla­mayan bir yorumlamadır. Çünkü yaşama dünyasında doğruluğu ya da hakikati, modernliğin kesinlik’ anlayışına sıkıştırmak sorunlu­dur. Yorumlar birçok farklı yorumla beraber gelişir, genişler ve böylece hakikatin tek değil çoğul olduğu kavranabilir. Bauman’a göre, bu anlamda bir sosyolog, “her şeyden önce, topluma birey içerisin­de, genele de özel içerisinde bakar ve bireysel biyografilerin, genel tarih ile nasıl iç içe geçtiğine bakar.”  Söz konusu olan toplum yaşamını ve insan ilişkilerini anlamaksa, önemli olan bu noktada, Bauman hermeneutikten yaralanmasıdır. Zira hermeneutik biza­tihi, yaşama ya da kültür dünyasında sergilenen insan eylemelerini “tarihsel ve kültürel bağlamı içinde anlama” gereğini savunur.

Bauman sosyolojisi, modern bilimsel kavrayışın krize girdiği bir dönemde, yani postmodern dönemde hermeneutik bir içeriğe sahip olan “sosyolojik düşünmek” kavramı etrafında şekillenir.  Bauman’ın ‘sosyolojik düşünmek’ yöntemi, tam postmodern süre­ce uygun olarak, ötekiye veya farklılığa açık bir şekilde “herhangi bir yorumun ayrıcalığına ve kusursuzluğuna duyulan güveni za­yıflatır. Deneyimlerin, hayat biçimlerinin çoğulluğunu öne çıkar­dığını söyler.  Bu bağlamda Bauman yorumlamanın sosyolojinin tam da “yapmak zorunda olduğu şey” olarak belirler.

Postmodern Toplumu Anlama

Postmodern teorinin karşı çıktığı modern bilim anlayışı ki bir üst anlatı modeli olarak değerlendirilir. Modern sosyolojinin de bu bilim anlayışından etkilendiği düşünülürse, postmodern zaman­da sosyolojinin savunusu mümkün görünmez. Postmodernlik ve sosyoloji (modern bilim anlayışı çerçevesi bağlamında) arasında oluşan çelişkiye rağmen; Bauman’ın önemi, bu çelişkinin aşılabi­leceğine dair düşünceler öne sürmesidir. Gerçekten de “Bauman’ın sosyolojisini ilginç kılan şeylerden en önemlisi, hem postmodernin içinden konuşuyor olması hem de sosyolojiden vazgeçmemiş olma­sıdır.” Bauman için sosyoloji, postmodern tüketim toplumunu anlamak adına önemli bir alandır.

Bilhassa, asıl şimdi küreselleşen bir dünyada ve kültürel karşılaşmaların arttığı bir ortamda sosyoloji elzemdir. Her şeyin iç içe geçtiği bu postmodern dünyada insanlar arasındaki anlayışı ve hoşgörüyü artırmak adına herkesi sosyolojik düşünmeye davet eden Bauman için sosyolojik düşünme, “hoşgörü­yü besleyen anlayışı ve anlayışı mümkün kılan hoşgörüyü artırmak­tan başka bir şey değildir.”  Hoşgörü için gerekli inceliği verecek olan ‘sosyolojik düşünmeyi bir sanat olarak tanımlayan Bauman, bu “sosyolojik düşünme sanatının sağlayacağı temel hizmetin her birimizi ve hepimizi daha duyarlı” hale getirerek, böylece postmo­dern çağın ihtiyacı olan hoşgörünün de gelişebileceğini savunur.

Postmodernitenin Sosyolojisi Kuramı

Bauman, nihai olarak tamamen modern sosyoloji karşıtlığına yerleşen bir postmodern sosyolojiden ziyade, postmodernitenin sosyolojisinin gelişmesinden yanadır. Çünkü Bauman, postmo­dern sosyoloji tüm modern sosyolojik skalayı reddedebilecekken, modern toplumdan farklı bir deneyim olan postmodernitenin sos­yolojisinin modern sosyolojinin bir devamı olduğunu belirtir, fakat postmodern toplumu modern toplumdan ayrı olarak görür. Kısaca Bauman, “postmodernitenin sosyolojisi kuramını” geliştirir.  Bu kuramın temel unsurlarını Ritzer’in aktarmasına göre, Bauman şöyle sıralamaktadır:

1. Postmodern dünya karmaşık ve tahmin edilemezdir.
2. Postmodern dünya merkezi bir hedef örgütü olmadığı ve pek çok tek amaçlı aktör içerdiği için karmaşıktır. Bu aktörlerin hiçbiri diğerlerine kontrol edecek kadar büyük değildir, her biri de kontrole karşı direnç gösterir. Aktörler kısmen birbirlerine bağımlı olsa da bu bağımlılık sabitle­nemez; aktörler büyük ölçüde özerktir. Yani kendi kurum­sal amaçlarını takip etmekte özgürdürler.
3. İçsel olarak düzenlenmiş olsalar bile, aktörler kaotik, be­lirsiz, müphem ve karşıt anlamların hüküm sürdüğü bir dünyada hareket eder. Postmodern dünyanın çeşitli halle­ri oldukça tesadüfidir. Yani herhangi bir halin neden öyle olduğuna dair bir sebep yoktur; aktörler farklı davranacak olsa haller de farklı olabilir. Aktörler yaptıklarının dünyayı etkilediğinden haberdar olmalıdır.
4. Aktörlerin varoluşsal durumu oldukça akıcıdır. Aktörlerin kimliği sürekli kendileri tarafından deneme yanılma yön­temiyle inşa edilir. Kimlik sürekli değişir fakat herhangi bir doğrultuda ilerlemez. Belli biranda, kimliğin kuruluşu var olan öğelerin yıkımı ve yeni öğelerin bir araya getiril­mesini içerir.
5. Buradaki tek sabit öğe bedendir. Fakat onda bile aktörler bedenin yeşermesine sürekli dikkat eder. İnsanlar kendile­rini kontrol edip, iyileştirecek faaliyetlerde (koşma, diyet) bulunur. Bu faaliyetler dışsal bir örgüt tarafından zorlana­cak olsa karşı çıkarlar. Yani bu faaliyetler özgür insan aktör­lerinin ürünü olarak algılanır. Daha genel olarak aktörlerin baskı altında olmadığını, cezp edildiğini söyleyebiliriz.
6. Önceden tasarlanmış bir hayat projesi olmadığı için, ak­törler hayatlarını çizecek bir dizi yönelim noktasına ihti­yaç duyar. Bunlar başka (gerçek veya hayali) aktörler tara­fından sunulur. Aktörler bunlara yaklaşmakta veya reddet­mekte özgürdür.
7. Kaynaklara erişim aktörlerin kişisel varlıklarına, özellik­le de sahip oldukları bilgiye göre değişir. Daha fazla bilgi sahibi olanlar daha çok kalıp arasında seçim yapabilir. Postmodern toplumdaki sosyal eşitsizliğin en büyük se­beplerinden biri seçme özgürlüğündeki farklılıktır. Bilgi de kaynakların yeniden bölüştürülmesindeki en temel un­surlardan biridir. Bilgiye yapılan vurgu ve bilginin temel bir kaynak olması, uzmanların konumunu güçlendirir.

Sonuç Olarak

Bauman postmodern dönemin yaşama deneyi­mine yönelirken, en baştan itibaren yaşanan değişimi ve yeni top­lumsallığı anlamaya, yorumlamaya yani sosyolojik düşünmenin gerekliliğine dikkat çeker. Çünkü katı, soğuk ve duygusuz modern bir bilim (özelde pozitivist sosyal bilimler), insanların farklılıkla­rını anlamaya ve insanlara birlikte yaşama şansı vermeyecek bir yapıdadır.

Bauman hayatı boyunca sosyolojik gelişimini Varşovalı iki öğretmeninden öğrendiği gibi sürdürmeye çalıştığı­nı kendi ifadeleriyle: “Bana öğrettikleri tek, asil ve büyük amacı, insanı anlama ve insanlar arası süren diyalogu olanaklı kılıp ko­laylaştırmak olan sosyolojiyi beşeri bilimlerin altında bir disiplin olarak görmek olduğunu” söylerken her zaman pozitivist anlayışa mesafesini koruduğuna dikkat çeker. Ayrıca daha sonraki sayfa­larda üstünde duracağımız postmodern toplumun gündelik hayat deneyimleri, insan ilişkileri yani kısaca yeni toplumsal fenomen­leri anlamada, Bauman’ın sosyolojik okumalarını hâlâ aynı çizgide devam ettirdiğini göreceğiz. Son olarak, postmodern entelektüelin yorumcu olduğunu belirten Bauman’a istinaden, yorumcu entelek­tüelin, Bauman’ın sosyoloji anlayışına ve yeni sosyolog tipine uyar­lanabileceğim söyleyebiliriz.

Modernite, Postmodernite ve Bauman, Mehmet E. Şimşek, Belge Yayınları

Zygmunt Bauman, Hayatı, Eserleri

tarafından Arthipo | 17 Ekim 2016 | Sanat Felsefesi

Zygmunt Bauman

Zygmunt Bauman, bir asra dayanan yaşamı birkaç sayfaya sığdırmak imkânsız olsa da kısa bir biyografi ile tanıtmak gerekirse: Günümüzün yaşayan en üretken sosyolog/düşünürlerinden olan Zygmunt Bauman, 1925’te Polonya’nın Poznan şehrinde dünyaya gelmiştir.

Zygmunt Bauman Kimdir? Hayatı, Eserleri, Hayatı

Yahudi olan Bau­man, II. Dünya Savaşı nedeniyle 1939’da ailesiyle birlikte Sovyetler Birliği ne taşınmak zorunda kalmıştır. Eğitimine Rusya’da devam eden Bauman, Kızıl Ordu’nun bir parçası olan Halkın Ordusu ile Polonya’ya geri dönmüştür. Polonya ordusunda binbaşılığa kadar yükselmesine rağmen Yahudi düşmanlığı nedeniyle görevinden alınmıştır. Orduyla bağlarının kesilmesi Bauman’ın sosyal bilim­lere dönüşünü sağlamıştır. Doktorasını Varşova Üniversitesi’nde yapan ve aynı Üniversitede 1954 yılından itibaren Sosyoloji dersleri veren Bauman, bir süre bu üniversitede Sosyoloji bölüm başkanlığı da yapmıştır.

Bu süreçte, sansür kurulu tarafından iki kitabının yayımlan­ması engellendiği gibi yurt dışından gelen davetlerde pasaport iste­ği geri çevrilen Bauman, Yahudilere yönelik baskının olduğu 1968 yılında Polonya Komünist Partisi’nden ayrılmıştır. Aynı zamanda politik nedenlerden dolayı kendisi gibi Yahudi olan beş arkadaşıyla birlikte sosyolojik unvanları da alınarak Varşova Üniversitesi’nden atılmıştır. Devamında ailesiyle birlikte Polonya vatandaşlığından çıkarılan Bauman, sınır dışı edilmiştir. Bu süreçte İsrail’e taşınan Bauman, burada Tel Aviv ve Hayfa üniversitelerinde ders vermiştir. 1971 yılından itibaren gelen davet üzerine Leeds Üniversitesi’nde çalışan Bauman, 1990’da emekli olmuştur.

Bauman, 1948 yılında, yazdığı anı kitabıyla Modernite ve Holocaust adlı eserine ilham veren, kendisi gibi Yahudi olan Janina’yla evlenir. Uzun (ve hâlâ devam eden) entelektüel hayatında Bau­man, yaptığı çalışmaları için bazı ödüller almıştır. Bu ödüller: 1989 yılında Amalfı ödülü; 1998’de Adorno Ödülü; 2010’da Asturias Prensliği ödülü’dür (Alain Touraine ile birlikte). Ayrıca emekli ol­duğu Leeds Üniversitesi Sosyoloji ve Sosyal Politika Okulu bünye­sinde 2010 yılında Bauman Enstitüsü adında bir araştırma merkezi kurulmuştur.

Zygmunt Bauman Kimdir? Hayatı, Eserleri

Zygmunt Bauman’nın Eserleri

Uzun entelektüel ömrüne, ellinin üzerinde kitap ve birçok ma­kale sığdıran Bauman, hâlâ yoğun bir şekilde üretmeye devam eden bir düşünürdür. Aşağıda Bauman’ın kitap olarak basılmış ve özel­likle Türkçeye çevrilmiş olan çalışmalarının yanında ön plana çık­mış bazı eserleri verilmiştir. Bauman’ın kitapları dışında bulunan makaleler, söyleşiler ve televizyon programları-videolar gibi listeyi epeyce kabartacak çalışmaları da vardır.

Eserlerinden Öne Çıkanlar:

• Akışkan Aşk -İnsan İlişkilerinin Kırılganlığına Dair-, çev. Işık Ergüden, Versus Kitap, İstanbul, 2009
• Akışkan Gözetim (David Lyon ile Birlikte), çev. Elçin Gen, Ayrıntı Yayınları, İstanbul, 2013
• Akışkan Korku (Liquid Fear)
• Akışkan Modern Dünyada Kültür (Culture in a Liquid Mo­dern World)
• Akışkan Modern Dünyadan 44 Mektup, çev. Pelin Siral, Ha- bitus Yayıncılık, İstanbul, 2011
• Akışkan Modernlik (Liquid Modernity)
• Akışkan Yaşam (Liquid Life)
• Azınlığın Zenginliği Hepimizin Çıkarına mıdır?, çev. Hakan Keser, Ayrıntı Yayınları, İstanbul, 2014
• Bireyselleşmiş Toplum, çev. Yavuz Alogan, Ayrıntı Yayınla­rı, İstanbul, 2005
• Bu Bir Günlük Değildir, çev. Didem Kızan, jaguar Kitap, İstanbul, 2014
• Çalışma, Tüketicilik ve Yeni Yoksullar, çev. Ümit Öktem, Sarmal Yayı nevi, İstanbul, 1999
• Eleştirel Bir Sosyolojiye Doğru: Sağduyu ve Kurtuluş Üzeri­ne Bir Deneme (Towards a Critical Sociology: An Essay on Commonsense and Emancipation)
• Etiğin Tüketiciler Dünyasında Bir Şansı Var Mı?, çev.Çoban-İ.Katırcı, De Ki Yayınları, Ankara, 2010
• Kuşatma Altında Toplum (Society Under Siege)
• Küreselleşme-Toplumsal Sonuçları, çev. Abdullah Yılmaz, Ayrıntı Yayınları, İstanbul, 2b. 2006
• Modernite ve Holocaust, çev. Süha Sertabiboğlu, Versus Kitap, İstanbul, 2007
• Modernite, Kapitalizm, Sosyalizm-Küresel Çağda Sosyal Eşitsizlik, çev. F. Doruk Ergun, Say Yayınları, İstanbul, 2013
• Modernlik ve Müphemlik, çev. İsmail Türkmen, Ayrıntı Ya­yınları, İstanbul, 2003
• Ölümlülük, Ölümsüzlük ve Diğer Hayat Stratejileri, çev. Nurgül Demirdöven, Ayrıntı Yayınları, İstanbul, 2000
• Özgürlük, çev. Vasıf Erenus, Sarmal Yayınevi, İstanbul, 1997
• Parçalanmış Hayat-Postmodern Ahlak Denemeleri, çev. İs­mail Türkmen, Ayrıntı Yayınları, İstanbul, 2001
• Postmodern Etik, çev. Alev Türker, Ayrıntı Yayınları, İstan­bul, 1998
• Postmodernlik ve Hoşnutsuzlukları, çev. İsmail Türkmen, Ayrıntı Yayınları, İstanbul, 2000
• Sınıf ile Seçkinler Arasında: Britanya İşçi Hareketinin Evri­mi (Between Class and Elite: The Evolution of the British Labour Movement)
• Sınıfın Anıları: Sınıfın Öncesi ve Sonrası (Memories of Class: The Pre-History and After-Life of Class)
• Siyaset Arayışı, çev. Tuncay Birkan, Metis Yayınları, İstan­bul, 2000
• Sosyalizm: Etkin Ütopya (Socialism: The Active Utopia)
• Sosyolojik Düşünmek, çev. Abdullah Yılmaz, Ayrıntı Yayın­ları, İstanbul, 3.b 2002
• Yasa Koyucular ile Yorumcular, çev. Kemal Atakay, Metis Yayınları, İstanbul, 2.b, 2003
• Yaşama Sanatı, çev. Akın Sarı, Versus Kitap, İstanbul, 2011
• Yaşamı Tüketme (Consuming Life)

Modernite, Postmodernite ve Bauman, Mehmet E. Şimşek, Belge Yayınları