Postmodern
Postmodern, ‘modern’in yeni, çağdaş ya da zamaneliği ifade ettiğini belirtmiştik. Bu bakımdan modern olanın içinde her zaman, bir içinde bulunan an, yani şimdi mevcuttur. Lâkin post önekinin kavramlara verdiği “den sonra” anlamı ile ele aldığımızda, modern muhtevadaki ‘şimdi’den sonra gelen bir ‘şimdi’ şeklinde düşünebiliriz. Postmodern dönemde, modernitenin şimdisi geçmişe/tarihe terk edilerek, postmodern ‘şimdi’liğin aktüellik kazandığını söylemek gerek. Postmodern kavramı, dönemi ve insanı niteleyen bir sıfat olarak kullanılmaktadır. Bu kullanımda karşımıza modernliğin değişim içerisinde bir kalıcılığa vurgu yapar, başka bir deyişle daha iyiyi yakalamak adına (ilericilik bağlamında), her değişim, modernlikte bir devamlılığı işaret eder. Buna karşın, postmodern ‘şimdilik’ bundan farklı olarak, kalıcılıktan ziyade geçicilikle hemhal bir durumdadır.
Modernizmden Sonra
Şimdinin içinde gizli olan toplumsal ve bireysel noktalara baktığımızda, toplumsal alanda modern toplumun üretici yönünün, postmodern koşullarda tüketim eksenine kaydığını söyleyebiliriz. Modern birey emekçi-üretici bir kimlikle dolaşır ve bununla birlikte sınıfsal, ulusal gibi örgütlü organların içinde var olurken, postmodern birey, üretimden ziyade tüketim alışkanlıkları arasında dolaşır. Bu post birey, vazgeçmekten korkmayacağı, uçucu, marjinal kimliklerde var olur. Postmodern dönemin yapısı içinde, bireyler tarihsel köklere yaslanmadan, sanki hep ‘şimdi’ olmuş gibi ya da ‘şimdi’ başlamış gibi köksüz bir ortamda serpilir ve kurur. Postmodern bir toplum bu haliyle “müstehcen, görünür, açık seçiktir ve daima hareket halindedir…
Bundan böyle olanaklı tanımların olmadığı bir evrenin” karakteristiğidir. Modern kesinlik arayışındaki toplum ve birey, değişen ya da giyip çıkarılan tanımlarla anlamlılığı yakalar, anlamın sabitsizliğinde bu zor olsa da. Postmodernizm süreçte her şey tüketilmeye sokulacak ve kısa bir süre sonra çöplüğe bırakılacak kadar hızlıdır. Değer bağlamında bakıldığında, hiçbir şey sonsuz ve kesin bir varlık durumunda olamaz. Sözgelişi Barthes, postmodern toplumu “yalnızca erotik ilişkilerden ibaret bir mutluluklar yapısı” olarak nitelendirirken, öne çıkan anlam, hızlı ve kolayca zevke erişmektir; bu, zora gelmeyen postmodern toplumun ve bireylerinin yaşam tarzıdır.
Köksüz Bir Ağaç Gibi
Köksüz ve hızlı yanına baktığımızda “muhtemelen postmodern düşüncenin en sevilen yanının yüzeyselliği olduğu söylenebilir. Zira derinlemesine düşünce baş ağrıtan, insanı şaşkına çeviren ve sürekli sorular sorulmasına yol açan, çok uzun bir zaman dilimi boyunca nasıl bir sonuçla karşılaşacağınızı bilmeden emek ve enerji isteyen ve oldukça stresli bir yaşantıya yol açan bir şeydir.” Bu postmodern kültür ortamında mükemmel birey ya da toplum fikri, zahmet, bilgi ve örgütlü hareketlilik (ilişkilerde amaç ve devamlılık da diyebiliriz) gerektirdiğinden, postmodernizm insan bu zahmetten kaçınır. Zaten onun için, zahmete değecek mutlak bir değer/anlam taşıyan bir şey de yoktur, kişisel doyum ya da tüketimi hesaba katmaz isek. Katsak bile bu devamlılığı birey sağlayamaz. Tüketim ürünleri ve tüketmek için yaratılıp bireylere sunulan arzulama/istek reklamları, pazarlama taktikleri bu devamlılığı sağlar. Birey kendisinden yola çıkarak ürüne yönelmez, bu anlamda üründen yola çıkarak, kendine varlık ya da var olma hali sağlar.
Postmodern Anlayış
Neticede postmodern toplumda, bir zaman gelir, her şey bir biriyle ilişkilendirilebilir bir duruma gelirken, bir anda hiçbir şey birbirinde durmaz hale de gelebilir. Örneğin modern dönemin ürünü olan bilimsel özerklikler, iç içe bir görüntü çizebilir ya da bir zamanlar yan yana durmalarıyla anlam taşıyan şeyler, çok ayrı şeyler olarak kopabilirler birbirinden. Postmodernizm durumda bu sabitsizlik hem her şeyi yakınlaştırır hem de her şeyi uzaklaştırır birbirinden, iki koşulda da yorumlanabilecek bir esneklik vardır. Mesela ‘dünyada sınırlar var mıdır?’ diye bir soru sorduğumuzda, postmodern bir cevap olarak karşımıza: ‘Hem vardır hem de yoktur ya da tersi’, diye yanıtlanabilecek kadar derinlikten uzak ya da derinlikte bir cevap çıkabilir.
Sonuçta, postmodern toplum ve birey, modern kesinliklerin (bilimselakılsal) veya vaatlerin (bir proje olarak Aydınlanma/modernitenin ileride getireceği beklenilen mutluluk gibi) ıstırabını çekmiş bir dönemin sonundaki kararsızlığın haletiruhiyesidir. Bu noktada da dilsel anlam çokluğuna veya bulanıklığına yaslanır postmodernler. Her şey çok anlamlı/anlama gelebilir ya da hiçbir anlam taşımayabilir bu kararsızlıkta.
Modernite, Postmodernite ve Bauman
Mehmet E. Şimşek
Belge Yayınları