Desen Nedir, Desen Nasıl Çizilir, Desen Teknikleri

Desen Nedir?

Yazımızın konusu; desen nedir, desen nasıl çizilir,  desen teknikleri, daha çok sanatsal yönden ele almaktadır. Desen, resim sanatında önemli bir yer alır. Eski çağlardan bu yana desen, ifade bakımından yerini muhafaza etmiştir. Mağara devri resimlerindeki üstün çizgi, gelişi güzel doğmamıştır. Herbert Kühn Der Aufstieg der Menscheit adlı kitabında İspanya’da Santander civarındaki mağaralarda yapılan araştırmalar sonucu bu ilkel insanların ekollere varan çalışmalar yaptığını tespit etmiştir. Uzun çalışmalar sonucu, desen çizme gücünü kazanan ilkel insanların bu resimleri yaptığı anlaşılmıştır. Bu hayvan desenlerindeki anlık hareketleri yakalayabilme gücü gerçekten şaşırtıcıdır. Bu desenler mağaraların derinliklerinde yapılmış hayal gücüne dayanan çalışmalardır.

O devir inşam bunları, güzel yapma duygusu içinde değil, o hayvanlar av için cezbetme duygusu içinde yapmıştır. Altamira mağarasında bir hayvan resminin kamına resim yapıldıktan sonra bir ok saplanmıştır. Bu, hayali desenlerin büyük bir tutku içinde yapıldığım göstermektedir. İlkel insanların yaptığı desenler derin bir gözleme dayanan çizgi desenlerdir. Paleolitik devrin sonlarına doğru yapılan desenler, leke ile modle edilmişlerdir. Paleolitik devrin sonlarına doğru hayvan resimleri empresyonist anlamdadır. Geyik sürülerine ait İsveç’te öyle resimler bulunmuştur ki, bunlarda, bir toz bulutu içinde Ren geyiklerinin nasıl kaçtığım insan hayretle seyretmektedir. Prehistorik sanat üzerinde büyük bir bilgin olan Herbert Kühn bu hususu Der Aufstieg der Menschheit adlı eserinde insanı heyecan içinde bırakan bir ifade ile bahseder.

Modern Uygulamalar

Terim, dünyada veya insan yapımı bir tasarımda ayırt edilebilir bir düzenliliktir. Bu nedenle, model unsurları öngörülebilir şekilde tekrarlanır. Geometrik desen, geometrik şekillerden oluşan ve genellikle bir duvar kağıdı gibi tekrar eden bir çeşit desendir.

Herhangi bir duyu doğrudan kalıpları gözlemleyebilir. Tersine, bilim, matematik veya dildeki soyut kalıplar yalnızca analiz yoluyla gözlemlenebilir. Uygulamada doğrudan gözlem, doğada ve sanayide yaygın olan görsel kalıpları görme anlamına gelir. Doğadaki görsel kalıplar genelde kaotiktir, Hiçbir zaman tam olarak tekrarlanmaz ve çoğunlukla fraktalları içerir. Doğal figürler arasında spiraller, kıvrımlar, dalgalar, köpükler, devrilmeler, çatlaklar ve dönüş ve yansıma simetrileri tarafından yaratılmış olanlar bulunur. Desenlerin altında yatan bir matematiksel yapı vardır;  aslında, matematik düzensellik arayışı olarak görülebilir ve herhangi bir işlevin çıktısı matematiksel bir kalıptır. Benzer şekilde bilimlerdeki kuramlar dünyadaki düzenlilikleri açıklar ve tahmin eder.

Sanat ve mimaride, süsleme veya görsel motifler, izleyici üzerinde seçilmiş bir efekte sahip olacak şekilde tasarlanmış desenler oluşturmak üzere bir araya getirilebilir ve tekrarlanabilir. Bilgisayar bilimlerinde, bir yazılım tasarım kalıbı, programlamada bir takım problemler için bilinen bir çözümdür. Moda olarak, desen benzer giysilerin herhangi bir sayıda oluşturmak için kullanılan bir şablondur.

Kaos teorisi, fizik yasalarının determinist olmasına rağmen doğadaki olaylar ve kalıplar hiçbir zaman tam olarak tekrarlanmayacağını öngörür, çünkü başlangıç koşullarındaki küçük farklar çok farklı sonuçlara yol açabilir. Birçok doğal desen, bu girdap sokakları ve nehirlerdeki  gibi türbülanslı akışın diğer etkileri de dahil olmak üzere, bu belirgin rastlantı tarafından şekillendirilmiştir.

Desen Nasıl Çizilir?

Tarihin bu ilk desen çalışmaları aktif, yani herhangi bir güzelleştirme düşüncesine önem vermeden yapılmıştır. Figürlerin yapımında çizginin aktif olarak çizilişi büyük hayat verici önemdedir. Çizerken parmakla yapılan koyudan açığa lekeler aktif duyuşu ortadaki kaldırmaktadır. Bugünkü resimde yaşantıyı öldüren yaşantıya dayanmayan çizgiler terk edilmiştir. Yaşantıya duygululuğa dayanan figürler, acemice ve elden çıktığı gibi bırakılmıştır. Yani el yazısı karakterindedir. Mağara devirlerinden bu yana kudret ifade eden figürler bu aktif çizgili desenlerdir.
Aktif çizilen desenlerin yarımda bir de konstrüktif desen vardır.

Konstrüktif desen bilgiye dayanır. Anatomi ile desen çizen birçok ressam, anatomi, bilgilerinin imkanları ile oturan, koşan havalarda uçan figürler çizmişlerdir. Barok çağ ile son tarihi resimlerin yapıldığı 19. yüzyılda, balon gibi şişirilmiş kaslı insanlar icat edilmiştir. Bu desenler bugün terk edilmiştir. Hatta anatominin resim sanatında yeri olmadığına kanaati getirilmiştir.

Figür çizme yeteneği kazanmak, uzun çalışma isti yen bir iştir. İlk olarak, kurşun kalem ile tabiattan alınan bir obje, gayet kati olarak çizilmelidir. Modelin muhtelif kısımları çizilirken modelin etraf çizgilerini takip yerine, objenin muayyen parçalarını tüm olarak görmek, akılda, tutarak çizme yoluna gitmelidir. Yani etraf çizgisi takip etme yerine form takip etme, desen çalışanı bütünü görmeye ve çizmeye götürür. Ayrıca form hafızasını geliştirir.

Füzen yani sürttükçe toz olan kömür çubuklar ile yapılacak ilk çalışmalar genellikle deseni göze hoş görünen sonuçlara götürür. İlk defa resim çalışan kimse için bu alışkanlıklar tehlikelidir. Bunun içindir ki, füzenle çalışma ancak ilk çalışmalarda başarı gösterdikten ve gereken disiplini kazandıktan, sonra yapılmalıdır. Desende, ilk çalışmaların kurşun kalem ve çini mürekkebi ile yapılması genellikle iyi neticelere ulaştırmaktadır. Desenle birlikte lekeli, yani tonlu yapılacak çalışmalar, derinliği olan şekiller yapılmasını sağlar. Böylece model formlarının taklidine önem verilmesini sağlar. Sonunda da, kurgu resimlere doğru alışkanlık bilinmeden doğar. Bu alışkanlıklar sonucu maniyere dediğimiz sahte çalışmalar doğar. Esasen sanatta maniyerizm denilen sahtecilik böyle doğar.

Desen Teknikleri Nelerdir?

Minyatürlerin deseni olsun, batı sanatçıların desenleri olsun alışılmışın dışında, daima gördüğüne karşı hassas, uydurmaya uygun olmayan bir samimiyet içindedir. Kişiliğin doğuşu bir alışkanlık değil, sanatçının obje karşısındaki tutumundan doğar. Kişiliğe ayrıca değineceğimiz için burada bu konunun incelenmesi yapılmayacaktır.

Desen çizerken eğer objeden izlenim alındıkça çalışılırsa, zamanla kağıdın üzerinde çizilen şeyi görür gibi oluruz. İnsan doğayla tam kontak halinde olduğu zaman kalemi gayet hassas bir hal alır. Model karakterini yakalamaya çalışan kimse kendine gittikçe itimat eden bir cesaretle çizme gücü bulur. Böylece, gittikçe gelişen form hafızası rahatça desen çizmeye götürür. Bu çalışmalar insanı ilk önceleri nasıl dikkatle, samimiyetle çalıştığım, gittikçe nasıl cesaretle ifadeye gittiğini açıklar. Bu çalışmadır ki, çalışanı alışılmışın dışına çıkarır. Gördüğünü keşfetmeye götürür. Desende artistik heyecan artistik bir özelliği yakalamadan doğar.

Figürleri çizerken silgi kullanmak üzerinde durulacak hususlardan biridir. Kurşun kalemle çalışırken silgi kullanmak genel olarak, çalışanı çekingenliğe götürür. Ve zamanla her çizdiğini silmek gibi alışkanlıklar kazandırır. Çalışanda güven gittikçe azalır . Bu bakımlardan çalışmaya çini mürekkebine ucu yontulmuş bir çubuk ile başlamak çizilenin de elden çıktığı gibi kalmasını sağlar. Bu da desenin el yazısı karakterini taşımasına serbest ve samimi olmasını kolaylaştırır.

Burada değinilecek şeylerden biri de çizginin kalitesidir. Gerçekten sanat niteliği taşıyan çizginin bir görünüşü vardır. Bunu çok çok desen görmekle iyice tanımak mümkündür. Sanat niteliği taşıyan desenin çok çeşitli görünüşleri vardır. Delacroix’nin dediği gibi resmin iskeletini teşkil eder. Desenin çeşitli özelliklerini büyük sanatçıların yapıtlarından öğrenmek mümkündür. Ancak bu özellikleri bilen bir kimsenin göstermesi iyi olur. İyi bir desen rahat, takılmadan, kağıdı örselemeden çizilir.