RENKLERDE VALÖR
Bu yazımızın konusunu renk tonalitesi ve renklerde valör oluşturuyor. Bununla birlikte Renklerde valör ve özellikleri. Rengin değişik tonaliteleri ve etkileri.Renk tonlarının resme etkileri gibi konulara değineceğiz.
Resim sanatının plâstik renklerini anlamak için renklerin renk değerlerini araştırmak gerekir. Resim sanatında, yani pentür sanatı dediğimiz, plâstik sanatta, renkler tüpten çıktıkları gibi her zaman kullanılmazlar. Doğadan çalışan bir ressam için objenin tonalitelerini tuvale aktarmak icap ettiği taktirde, bir rengin ton değerlerini bulması gerekir.
Renk valörü nedir ?
Örneğin, yapılan resimde masa örtüsü olursa, o taktirde beyaz masa örtüsü, renk olarak beyaz olmasına rağmen, bunun gri – mavi beyaza çaldığı görülür. Odanın duvarı kırmızıya çalan bir bardana renginde ise, masa örtüsünün pembemtrak bir mavi-griye çaldığı görülür. Aslında beyaz olan masa örtüsünün bu beyaz değerini bulmak için maviden, kırmızıdan veya yeşil renklerden bir karışım yaparak beyazın renk değerini buluruz. İşte bu renk değerine biz resimde «renk tonalitesi» veya «renk valörü» diyoruz.
Renk tonaliteleri ışığın eşya üzerindeki mas edilme kabiliyetinden çıktığı gibi, araya giren atmosfer yoğunluğunun eşya rengini zayıflatmasından da ileri gelmektedir. Fakat ekseriya resimde bizim aradığımız yalnız doğa tonaliteleri değildir. Aynı zamanda resmimize uygun olan renk değerleri olduğundan, renkleri zayıflatmak yahut .şiddetlerini artırmak zaruretinde kalırız. Renk değerleri çok zengin olduğu gibi yan yana olan tonlar çeşitli renkliler yaratır. Genellikle modle eden ressamlar rengin şiddetli değerlerini öldürmüşlerdir. Valörler modlede büyük önem taşırlar. Bunlarla resimde gözü aldatan bir derinlik elde etmek mümkündür.
Renk tonalitesinin etkileri
Devrimiz, renkleri fazla öldürmeden kullandığından ve figürü terkettiğinden modle hemen hemen terkedilmiş gibidir. Bundan dolayı eski resimlerin karakteristiklerini bir nevî siyah beyaz tonlar teşkil etmesine rağmen, çağımız, renkleri hemen hemen tüpten çıktığı gibi kullanmaktadır. Burada Alman empressiyonistlerinin ortaya koyduklar» kanunu zikretmek yerinde olur:
Işık, gölge modle etmeye, renk ise ifadeye yarar.
Rengin öldürülmüş tonaliteleriyle hacim yaratma ve modle etme olanağı yanında renklerin birbirleri yanında derine yahut öne gelme özellikleri vardır. Bazı sakat düşüncelere göre, sıcak renkler yakım, soğuk renkler uzağı verir şeklinde bir kanı vardır. Oysaki en sıcak bir kırmızının, en soğuk bir maviden daha uzağa gitmesi mümkün olduğu gibi, zayıf bir rengin yakında, kuvvetli bir rengin uzakta görünmesi mümkündür.
renk tonalitesinin etkili kullanımı özellikle ev dekorasyonunda önemlidir.
Eğer renklerin, satıh büyüklük ve küçüklükleri muayyen olsa idi, rengin uzak veya yakın tesiri vermesini bir kaideye bağlamak mümkün olurdu. Bununla beraber burada söylemek istediğimiz, muayyen büyüklükte bir kırmızı satıh üzerinde, bir yeşil dairecik başka uzaklık ve yakınlıkta, aynı yeşüin kırmızı satıh üzerinde başka bir uzaklıkta durduğu görülür. Ayrıca meselâ, bir kahverengi yuvarlağın yahut karenin kırmızı, mavi, sarı satıhlar üzerindeki tonalitesi de hep değişik değişiktir.
Bu alanda Alman Filozofu Goethe (Farben Lehre) adlı eserinde renklere ait ilginç bilgiler vermektedir. Bu kitabı Klee ve Kandinsky etüd ederek zamanımızda çok önem kazanan renkli neticelere varmışlardı. Renklerin bu değişik problemleri buna rağmen henüz tamamıyle halledilmemiştir.
Bu hususu, Dufy’nin ölüm yatağında söylediği şu söz de açıklar:
Ben, o gözü ısırıyor denilen renkleri birbirlerinin karşısına koymayı yahut onları birleştirmeyi çok isterdim.