Leonardo Da Vinci Kayalıklar Bakiresi (Virgin of Rocks)
İtalya’nın Milano kentinde bulunan San Francesco Grande Şapeli için kurulan komisyon, Meryem İsa ve Vaftizci Yahya’yı anlatan bir resim ister. Çalışmanın büyüklüğü ve aşamaları farklı branşlarda uzmanlanmış sanatçıları gerektirdiğinden işi yapan bir ekip kurulması karalaştırılmıştır. Leonardo Da Vinci Kayalıklar Bakiresi resmini çizecektir, oymaları ve süslemeleri ise Predi kardeşler ( Evangelista ve abisi Ambrogio) üstlenmiştir. Ortak bir çalışma olan bu resmin yapımı sırasında çeşitli sorunlar ortaya çıkmıştır.
Kayalıklar Bakiresi (Virgin of Rocks) ile ilgili bilinmesi gereken başka bir konu da aynı isimde iki tablonun bulunmasıdır, bunun nedeni yapımı ilk resmin ödemelerinde ortaya çıkan sorunlar nedeniyle bir tane yarım kalmıştır. Ödeme sorunun komisyondan mı kaynaklandığı yoksa ortaklar arasında çıkan bir anlaşmazlıktan mı kaynaklandığı tam olarak bilinememektedir. Tablonun Şapel verilmeden masrafları karşılamak amacıyla başka birine satıldığı sanılmaktadır.
Kayalıklar Bakiresinin 1483 senesinde bitirilen ilk versiyonunu aşağıdaki resimde görmek mümkündür. Resim gösterişli oyma ahşap bir çerçevenin içine yerleştirilmiştir. Çerçeveyi İtalyan bir mimar tarafından özel olarak tasarlanmıştır.
Kayalıklar Bakiresi (Virgin of Rocks), ahşap üzerine yağlıboya, Louvre Museum, Paris, Fransa.
Leonardo Da Vinci Kayalıklar Bakiresi Tablosunda İlk Göze Çarpanlar
Hıristiyan dini için İsa’nın babasız olarak doğduğu inancı, din kurgusunun kilit noktasında yer alır, ancak bütün doğada yaşanan doğumlar böyle gerçekleşmez, canlı bir anne ve bir baba olur. İsa’nın Yusuf’un oğlu olduğu ortaya çıktığını varsayarsak Hıristiyanlık ciddi yaralar alabilir. Bu yüzden bu konu çok sık bir şekilde işlenmiş ve bir çok kiliseye benzer resimler çizilmiştir. Leonardo da Vinci’ninde Meryem ve İsa için çizdiği bir düzine kadar resim bulunmaktadır.
Da Vinci Meryem’e Müjde resminden yaptığı mental hatalarının bir kısmından Kayalıklar Bakiresi çalışmasında kurtulmaya çalışmıştır. Ancak hemen ilk bakışta ciddi bir çelişkiye düştüğü görülmektedir. Meryem’in fakirliğini giydiği kıyafetlerle temsil etmeye cesaret edememiş ancak bunu telaffi etmek istercesine onları ücra kayalık bir yerde resmederek durumu dengelemeye çalışmıştır. Tablonun ortasında Bakire Meryem‘in sağ dizinde Vaftizci Yahya çocuk olarak çizilmiş ve sol dizinde iki parmağını havaya kaldırmış Yahya’yı kutsayan çocuk İsa bulunmaktadır. İsa’nın arkasında ise işaret parmağı Vaftizci Yahya’yı gösteren dört büyük melekten biri olan aslen Tanrı ile insan arasında elçilik görevi verilen Cebrail durmaktadır. Yahya’nın ellerini şükran bildirir şekilde tuttuğu görülmektedir. Meryem sol eli İsa’nın başı üzerinde bir nokta mistik bir biçimde tutmaktadır.
İki ayrı kayalıklar bakiresi
Neden iki farklı Kayalıklar Bakiresi var ?
Resmin yapımı sırasında ortaya çıkan mali sorunlar yüzünden iş durmuştur. Süsleme ve oymaları yapan Predis kardeşler kendilerinin yapması gereken işi bitirmiş olmalarına rağmen Leonardo da Vinci resmi yarım bırakmıştır. Predis kardeşlerin büyüğü Ambrogio de Predis’in, Milano Dükü Ludovico Sforza’dan yardım talebinde bulunmak için bir mektup yazmıştır. Ancak o tarihlerden Leonardo da Vinci Milano’dan ayrılmış kısa bir Venedik macerasının ardından Floransa’ya dönmüştür.
1506 yılına gelindiğinde komisyon Da Vinci’nin Milano’ya dönerek yarım bıraktığı eseri tamamlarsa vaat edilen ödemenin yapılacağı kendisine bildirilir. Ancak ortada küçük bir sorun vardır, ilk yapılan eser ortalıkta yoktur. Leonarda da Vinci olasılıkla resmi aristokrat bir aileye satmıştır.
Kayalıklar Bakiresi’nin ikinci versiyonudur. 1508 yılında bitirildiği sanılmaktadır, ahşap üzerine yağlıboya, National Gallery, Londra, İngiltere.
İki Farklı Kayalıklar Bakiresi Versiyonunun Kıyaslanması
Resmin ikinci versiyonu çizen Leonardo da Vinci değildir. Resmi yapan Ambrogio di Predi’dir, ilk resimde Da Vinci’nin ortak olduğu kardeşlerden büyük olanıdır. Elbette resmin kopyasını Da Vinci’nin izniyle çizmiştir.
İki resim arasında belirgin farklılıklar bulunmaktadır. İlkinde Cebrail insan kılındayken ikincisinde kanatları vardır ve işaret parmağını indirmiştir. Yahya’nın kucağında haç eklenmiştir. İsa’nın yüzü ilk versiyona göre daha büyük çizilmiştir. İlk resmin arka planı karanlıkken ikinci resmin arka planı nispeten daha aydınlıktır. Bu farklılıkları Da Vinci’nin kendisinin mi istediği yoksa Predi’nin kendi yorumu olduğu tam olarak bilinememekle beraber, haç ve Cebrail kanatlarının Da Vinci’nin diğer eserlerinde yaptığı figürlere benzediğinden değişikliklerden haberdar olduğu izlenimi uyandırmaktadır.
Leonardo Da Vinci Kayalıklar Bakiresi Dikkat Çeken Diğer Ayrıntılar
Resmin merkezinde Meryem yer almaktadır, pozisyonu olup biten herşeye hakim olduğu izlenimi uyandırmaktadır, aynı diğer tüm karakterlere hakimdir ve onlara daha yüksek bir noktada durmaktadır. Yahya’yı belinden sararak şefkat gösterirken sol eli İsa’nın başının üstünde bir yerde durmaktadır. Fakat İsa’ya neden dokunmamaktadır? Olasıkla onun Tanrı’nın şefkatine ve korumasına sahip olduğunu, İsa’nın kaderinin yalnızca Tanrı’ya bağlı olduğu vurgulanmak istenmiştir.
İsa’nın çıplak çocuk ayrıntısı Meryem’in ona neden dokunmadığının nedenini daha açık olarak göstermektedir, kendi eli Yahya’yı desteklerken, İsa’yı dik durması için destekleyen Cebrail’dir. Aslında Cebrail’in eli Tanrı’ının elidir.
İkinci Kayalıklar Bakiresi (Virgin of Rocks, Version 2) resminde Cebrail’in pozisyonunda bir takım değişiliklar vardır, etken bir rolden izleyici bir role bürünmüş, İsa ile Yahya arasında gerçekleşen kutsamanın dışında bırakılmıştır. Olasılıkla İsa’nın şahsiyeti karşısında ikinci plana çekilmiştir. Ayrıca ikinci çizimde Cebrail kanatları vardır, havada olan eli gizlenmiştir.
Leonardo Da Vinci Kayalıklar Bakiresi’nin Bazı Eskiz Çizimleri
Bir Çocuk Başı, siyah tebeşirle kağıt üzerine, Musee du Louvre, Paris, Fransa
Bir Genç Kızın Başı, siyah tebeşir kağıt üzerine, Galleria degli Uffizi, Floransa, İtalya
Melek Başı Figürü, siyah tebeşirle kağıt üzerine Biblioteca Reale, Torino, İtalya.